ગુજરાતમાં એક કરોડથી વધુ હેક્ટર જમીનની ફળદ્રુપતા જોખમમાં

• એક ગુજરાતી અહેવાલ મુજબ 1.02 કરોડ હેક્ટર જમીન બિનઉત્પાદક બનવાના જોખમમાં છે.
• ગુજરાત દેશમાં જમીન બગાડમાં ત્રીજા ક્રમે હોવાનું જણાવાયું છે.
• દરિયાઈ વિસ્તારોમાં ખારાશ જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટાડવાનું મુખ્ય કારણ છે.
• ભાલ, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં ખારાશની સમસ્યા સૌથી વધુ નડે છે.
• નિષ્ણાતો ઓર્ગેનિક ખેતી, વૃક્ષારોપણ અને પાણીના સારા વ્યવસ્થાપનની માગ કરે છે.

ગુજરાતમાં જમીનની ફળદ્રુપતા ઝડપથી ઘટી રહી હોવાનું જણાવાયું છે. ધોવાણ, ખારાશ અને રણીકરણને કારણે એક કરોડ હેક્ટરથી વધુ જમીન બિનઉત્પાદક બનવાના જોખમમાં છે.

શું થઈ રહ્યું છે

જમીન ધોવાણ, વધતી ખારાશ અને રણીકરણ રાજ્યમાં ફળદ્રુપ જમીનને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યાં છે. એક ગુજરાતી અહેવાલમાં 1.02 કરોડ હેક્ટર જમીન બિનઉત્પાદક હોવાનો આંકડો આપવામાં આવ્યો છે.

આ અહેવાલ મુજબ ગુજરાત દેશમાં જમીન બગાડમાં ત્રીજા ક્રમે છે. જોકે, ગુજરાતથી ઉપર કયાં રાજ્યો આવે છે તે અંગે આંકડા અલગ અલગ છે.

મુખ્ય કારણો

• દરિયાઈ વિસ્તારોમાં દરિયાનું પાણી જમીનમાં ઘૂસીને ખારાશ વધારે છે.
• ભૂગર્ભજળનો વધુ પડતો ઉપાડ જમીનને સૂકવી રહ્યો છે.
• વરસાદી પાણીના વહેણથી જમીનનું ઉપરનું ફળદ્રુપ પડ ધોવાઈ જાય છે.
• અનિયમિત હવામાન પણ જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટાડી રહ્યું છે.

કયા વિસ્તારોમાં વધુ અસર

ભાલ, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના ભાગોમાં ખારાશની સમસ્યા ખાસ નડે છે. કચ્છ, બનાસકાંઠા, પાટણ તથા સૌરાષ્ટ્રના સરહદી અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ફળદ્રુપતા ઝડપથી ઘટી રહી હોવાનું જણાવાયું છે.

નિષ્ણાતોની માગ

નિષ્ણાતો તાત્કાલિક પગલાં લેવાની માગ કરે છે. તેમાં ઓર્ગેનિક ખેતી, વૃક્ષારોપણ, દરિયાના પાણીની ઘૂસણખોરી રોકવા અને પાણીના સારા વ્યવસ્થાપનનો સમાવેશ થાય છે.

જૂના આંકડા શું કહે છે

એક અકાદમિક અભ્યાસ મુજબ રાજ્યમાં 3,129 હજાર હેક્ટર (કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારના 16%) જમીન બગડેલી ગણાય છે. એ જ અભ્યાસ મુજબ 1,495 હજાર હેક્ટર જમીન ખારાશથી પ્રભાવિત છે, મુખ્યત્વે કચ્છ અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં.

આઈઆઈટી-બીના એક અલગ અભ્યાસમાં તમિલનાડુ અને ગુજરાતના WGR ભાગોમાં 1990થી જમીન ધોવાણમાં અનુક્રમે 121% અને 119% વધારો નોંધાયો હોવાનું જણાવાયું છે.