સ્ત્રોત: પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB), ભારત સરકાર - પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય · PIB દિલ્હી · pib.gov.in પર મૂળ પ્રકાશન વાંચો
- બે કેપ્ટિવ બ્રીડ ગ્રેટ ઈન્ડિયન બસ્ટર્ડ્સને આવતીકાલે ડેઝર્ટ નેશનલ પાર્કમાં છોડવામાં આવશે
- રામદેવરા ખાતે રૂ. 9.25 કરોડના ખર્ચે નવી વનીકરણ એવરી બનાવવામાં આવી છે
- સમા અને રામદેવરાની સુવિધામાં હાલમાં 97 પક્ષીઓ છે
- 2025માં 24 જીવંત બચ્ચાઓ અને 2026માં 29 જીવતા બચ્ચાઓનો જન્મ
- ગુજરાતના કચ્છમાં નલિયાની સોફ્ટ રીલીઝ સુવિધાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું
કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવ અને રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી ભજન લાલ શર્માએ આજે જેસલમેરના ડેઝર્ટ નેશનલ પાર્કમાં ગ્રેટ ઈન્ડિયન બસ્ટર્ડને જંગલમાં છોડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. મુખ્યમંત્રી આ કાર્યક્રમમાં વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા જોડાયા હતા. આવતીકાલે સોફ્ટ રીલીઝ ફેસીલીટીમાંથી બે કેપ્ટિવ બ્રીડ પક્ષીઓને મુક્ત કરવામાં આવશે.
આ ગંભીર રીતે જોખમમાં મૂકાયેલા પક્ષીને બચાવવા માટે આ એક મોટું પગલું છે. રાજસ્થાનના રાજ્ય પક્ષીની સક્ષમ વસ્તી બનાવવા માટે એક દાયકાથી સતત કામ ચાલી રહ્યું છે.
પ્રકાશનની તૈયારી અને સાવચેતીઓ
રાજસ્થાનમાં શરૂ થયેલો આ પ્રોજેક્ટ ગુજરાતમાં પણ આગળ વધ્યો હતો. કેન્દ્રીય મંત્રીએ તાજેતરમાં ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના નલિયા ખાતે સોફ્ટ રિલીઝ અને સંરક્ષણ સુવિધાનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું.
પ્રકાશન સ્થળ પર લોકોની હાજરી મર્યાદિત હતી, જેથી પક્ષીઓને માનવ દખલગીરીથી સુરક્ષિત કરી શકાય. આગળના પ્રોટોકોલ્સને પાઇલોટ રીલીઝમાંથી શીખવાના આધારે ધીમે ધીમે સુધારવામાં આવશે.
કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત મહાનુભાવોએ રામદેવરા અને સમા ખાતે આવેલ સંરક્ષણ સંવર્ધન કેન્દ્રની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી. તેમણે નવા પુનઃવનીકરણ એવરીનું ઉદ્ઘાટન કર્યું અને દાયકાની સફર પર આધારિત એક બ્રોશર બહાર પાડ્યું.
પક્ષીઓ અને સંરક્ષણના આંકડા
રામદેવરાની એવરી 160 મીટર × 64 મીટર × 14 મીટર છે. તે RSRDC દ્વારા રાજસ્થાન વન વિભાગ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ માટે રાજસ્થાન સરકારે 9.25 કરોડ રૂપિયાનું બજેટ મંજૂર કર્યું હતું.
સેમ અને રામદેવરા પાસે હાલમાં 97 પક્ષીઓ છે. તેમાંથી 40 જંગલી ઈંડામાંથી જન્મ્યા હતા અને 57ને કેદમાં ઉછેરવામાં આવ્યા હતા. 86 birds have been kept for captive breeding, while 11 have been identified for release into the wild.
કેપ્ટિવ બ્રીડિંગથી 2025માં 24 અને 2026માં 29 જીવતા બચ્ચાઓનું ઉત્પાદન થયું હતું. છ બચ્ચાઓ રાજસ્થાનમાં અને બે ગુજરાતમાં 'જમ્પસ્ટાર્ટ' પદ્ધતિથી ઉછેરવામાં આવ્યા હતા. These eggs laid in wild nests were accepted by the females.
મોટી સંરક્ષણ યોજના
આ પ્રોજેક્ટ પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય, રાજસ્થાન વન વિભાગ અને વાઇલ્ડલાઇફ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા (WII)ની સંયુક્ત પહેલ છે. તેને ઇન્ટરનેશનલ હૈબારા કન્ઝર્વેશન ફંડ તરફથી ટેકનિકલ સપોર્ટ અને રાષ્ટ્રીય CAMPA તરફથી નાણાકીય સહાય મળી રહી છે.
રાજસ્થાન વન વિભાગ ડેઝર્ટ નેશનલ પાર્કની અંદર લગભગ 200 ચોરસ કિલોમીટરના ફેન્સ્ડ ઘાસના મેદાનો બનાવી રહ્યું છે. WII અભ્યાસો અનુસાર આ મેદાનો આ પ્રજાતિના મુખ્ય સંવર્ધન નિવાસસ્થાન છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય મુજબ રચાયેલી નિષ્ણાત સમિતિની ભલામણો પણ આ કાર્યને માર્ગદર્શન આપી રહી છે.
ભજનલાલ શર્માએ તેમના સંબોધનમાં આ દિવસને સમગ્ર રાજ્ય માટે ગૌરવનો દિવસ ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે કેન્દ્ર અને રાજ્યના સંયુક્ત પ્રયાસોને કારણે આ પક્ષીને લુપ્ત થવાના આરેથી પરત લાવવામાં આવ્યું છે.
ભૂપેન્દ્ર યાદવે કહ્યું કે આ કાર્યક્રમ થાર ઇકોસિસ્ટમને ફાયદો કરશે. સ્થાનિક સમુદાયોને પણ ઈકો-ટૂરિઝમથી આર્થિક લાભ મળશે. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનની પણ પ્રશંસા કરી હતી.
આ અહેવાલ પ્રેસ ઇન્ફર્મેશન બ્યુરો (PIB) દ્વારા જારી કરાયેલ સત્તાવાર પ્રેસ રિલીઝ પર આધારિત છે. મૂળ પ્રકાશનની લિંક ઉપર આપવામાં આવી છે.
