- કર્નાટક હાઈકોર્ટે સોમવાર, 12 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ચુકાદો આપ્યો
- SC અનામત 15થી વધીને 17 ટકા અને ST અનામત 3થી વધીને 7 ટકા કરાઈ હતી
- કુલ અનામત 50 ટકાની મર્યાદા વટાવીને 56 ટકા થઈ ગઈ હતી
- કાયદાની કલમ 3 અને કલમ 4 રદ કરવામાં આવી
- રાજ્યે કુલ અનામત ફરી 50 ટકાની અંદર લાવવી પડશે
કર્નાટક હાઈકોર્ટે સોમવારે રાજ્યના કાયદાની એ જોગવાઈઓ રદ કરી, જેનાથી અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST)ની અનામત વધારવામાં આવી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે કુલ અનામત 50 ટકાની મર્યાદા વટાવી ગઈ છે.
શું થયું
કાયદા હેઠળ SC અનામત 15 ટકાથી વધારીને 17 ટકા અને ST અનામત 3 ટકાથી વધારીને 7 ટકા કરવામાં આવી હતી. પછાત વર્ગો માટેની 32 ટકા અનામત યથાવત રહી હતી.
કોર્ટે કાયદાની કલમ 3 અને કલમ 4 રદ કરી. કલમ 3 કુલ અનામતને 50 ટકાની મર્યાદાથી આગળ લઈ જતી હોવાથી બંધારણની કલમ 14 અને 15નું ઉલ્લંઘન કરે છે, એમ કોર્ટે કહ્યું. કલમ 4 બંધારણની કલમ 14 અને 16નું ઉલ્લંઘન કરે છે.
મુખ્ય આંકડા
| શ્રેણી | અગાઉ | કાયદા પછી |
|---|---|---|
| અનુસૂચિત જાતિ (SC) | 15% | 17% |
| અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) | 3% | 7% |
| પછાત વર્ગ | 32% | 32% |
| કુલ અનામત | 50% | 56% |
50 ટકાની મર્યાદા સુપ્રીમ કોર્ટે 1992ના ઇન્દિરા સાહની વિરુદ્ધ ભારત સંઘ કેસમાં નક્કી કરી હતી. ત્યાર બાદ અનેક ચુકાદાઓમાં તેને યથાવત રાખવામાં આવી છે.
કોર્ટની દલીલ
અરજદારોની દલીલ હતી કે રાજ્યની 90 ટકાથી વધુ વસ્તી SC, ST અને OBC વર્ગની છે, એટલે 50 ટકાની મર્યાદાને કઠોર ન ગણવી જોઈએ. કોર્ટે વસ્તીના હિસ્સાના આધારે મર્યાદા વટાવી શકાય એવી દલીલ નકારી.
“કોઈ પછાત વર્ગ માટે અનામત થોડા ટકા વધારવી જોઈએ, કારણ કે તેમની વસ્તીના પ્રમાણમાં અનામત ઓછી છે, એવો વ્યક્તિગત અભિપ્રાય 50 ટકાની મર્યાદા વટાવવા માટે પૂરતો નથી.”
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે કાયદો ઘડતી વખતે રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જાતિ આયોગ અને રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જનજાતિ આયોગ સાથે બંધારણની કલમ 338(9) અને 338-A(9) મુજબ પરામર્શ થયો નહોતો.
મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ વિભુ બાખરુ અને ન્યાયમૂર્તિ કે.એસ. હેમલેખાની બેન્ચે મહેન્દ્ર કુમાર મિત્રાની જનહિત અરજી સહિત બે અરજીઓ પર સુનાવણી કરી હતી.
હવે શું
અનામતનો વધારો રદ થવાથી રાજ્યની કુલ અનામત 56 ટકાથી ઘટીને 50 ટકાની મર્યાદામાં પાછી લાવવી પડશે. કાયદો ઘડનારી બસવરાજ બોમાઈની આગેવાની હેઠળની ભાજપ સરકાર તરફથી આ ચુકાદા પર તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આવી નથી.
