- અભ્યાસ મુજબ મેનોપોઝ ધીમે ધીમે નહીં, છેલ્લા માસિક ધર્મ વખતે અચાનક આવે છે.
- બે ડેટાસેટમાં કુલ 30 કરોડ લેબ ટેસ્ટનું વિશ્લેષણ થયું.
- અમેરિકાના ડેટામાં 90 માંથી 52 ટેસ્ટમાં મહિલાઓમાં નોંધપાત્ર અચાનક બદલાવ દેખાયો.
- હોર્મોન થેરાપી લેનાર મહિલાઓમાં ઘણા બદલાવ ઓછા જોવા મળ્યા.
- બહારના એક નિષ્ણાતે ‘ક્લિફ’ શબ્દને ‘બિનજરૂરી ચિંતાજનક’ ગણાવ્યો.
છેલ્લા માસિક ધર્મ વખતે મહિલાઓના શરીરમાં અચાનક મોટો ફેરફાર થાય છે, એવું એક નવા અભ્યાસમાં જણાવાયું છે. આ અભ્યાસ 12 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ઓનલાઇન પ્રકાશિત થયો છે. તેના મુખ્ય લેખક ઇઝરાયલની વેઇઝમેન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સના ઉરી એલોન છે.
અભ્યાસ કેવી રીતે થયો
સંશોધકોએ મહિલાઓના લેબ ટેસ્ટના આંકડાને ઉંમરને બદલે છેલ્લા માસિક ધર્મ (FMP) પહેલાં કે પછીના સમય સાથે ગોઠવ્યા. આ માટે તેમણે ખગોળશાસ્ત્રની એક ગણતરી પદ્ધતિ અપનાવી.
અભ્યાસમાં બે ડેટાસેટ વપરાયા. એક અમેરિકાનો NHANES સર્વે છે, જે 1999થી 2022 સુધીનો છે. બીજો ઇઝરાયલી આરોગ્ય વીમા કંપની ક્લાલિટનો છે, જે લગભગ અડધી ઇઝરાયલી વસ્તીને આવરી લે છે. તેમાં 2004થી 2024 દરમિયાન 30થી 70 વર્ષની 13 લાખ મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે. કુલ મળીને 30 કરોડ લેબ ટેસ્ટનું વિશ્લેષણ થયું.
બંને ડેટાસેટમાં ફક્ત બિન-ગર્ભવતી વ્યક્તિઓને લેવામાં આવી. જે ટેસ્ટને અસર કરે તેવી દવા લેનાર કે અમુક નિદાન ધરાવતા લોકોને તે ટેસ્ટમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા.
મુખ્ય તારણો
અમેરિકાના ડેટામાં 90 માંથી 52 ટેસ્ટમાં મહિલાઓમાં નોંધપાત્ર અને અચાનક બદલાવ દેખાયો. આમાં સેક્સ હોર્મોન, હાડકાં, લિવર, કિડની, લોહીના રસાયણ અને ચરબીના ટેસ્ટનો સમાવેશ થાય છે. બદલાવનું કદ 0.1 થી 1.4 સ્ટાન્ડર્ડ ડેવિએશન જેટલું હતું. પુરુષોમાં આવો કૂદકો જોવા મળ્યો નહીં.
ફેરીટીનમાં 0.6 સ્ટાન્ડર્ડ ડેવિએશનનો બદલાવ જોવા મળ્યો. NHANES ડેટામાં છેલ્લા માસિક ધર્મની મધ્યક ઉંમર 50 વર્ષ હતી, જ્યારે 45થી 53 વર્ષની વચ્ચે મોટાભાગની મહિલાઓ હતી.
હોર્મોનમાં ફેરફાર તેના ઘણા વર્ષ પહેલાં શરૂ થાય છે. એન્ટિ-મુલેરિયન હોર્મોન લગભગ 15 વર્ષ પહેલાં અને ઓસ્ટ્રાડિઓલ લગભગ 12 વર્ષ પહેલાં ઝડપથી ઘટવા લાગે છે. ફોલિકલ-સ્ટિમ્યુલેટિંગ હોર્મોન લગભગ 14 વર્ષ પહેલાં ઝડપથી વધે છે.
મેનોપોઝલ હોર્મોન થેરાપી લેનાર મહિલાઓમાં ઘણા બદલાવ ઓછા હતા, ખાસ કરીને હાડકાં, લિવર અને કિડની સાથે જોડાયેલા માપમાં.
નિષ્ણાતોનો મત
અભ્યાસના મુખ્ય લેખક ઉરી એલોને કહ્યું, “અમારા અભ્યાસમાં ગાણિતિક પદ્ધતિથી છેલ્લા માસિક ધર્મ પર મોટા ડેટાને ગોઠવવામાં આવ્યો. તેથી SWAN અભ્યાસ કરતાં અમારી પાસે વધુ ડેટા અને વધુ આધુનિક વિશ્લેષણ હતું. એટલે જ અમે આ ‘ક્લિફ’ પકડી શક્યા.”
અભ્યાસમાં ટાંકવામાં આવેલા અગાઉના લાંબા ગાળાના અભ્યાસ, જેમ કે SWAN, મુજબ સેક્સ હોર્મોનમાં ફેરફાર મેનોપોઝના લગભગ 7 વર્ષ પહેલાં શરૂ થાય છે. લેખકોના કહેવા મુજબ એ અભ્યાસોમાં સહભાગી ઓછા હતા અને છેલ્લા માસિક ધર્મ પહેલાંનો ફોલો-અપ સમય ટૂંકો હતો.
વેઇઝમેન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના અભ્યાસથી બહાર રહેલાં વિમેન્સ હોસ્પિટલ વિક્ટોરિયાનાં મેનોપોઝ સેવાનાં વડા માર્થા હિકીએ ‘ક્લિફ જેવી’ વાતને “બિનજરૂરી ચિંતાજનક” ગણાવી. તેમણે કહ્યું કે “ફિઝિયોલોજિકલ ક્લિફ” કોઈ વૈજ્ઞાનિક કે તબીબી શબ્દ નથી. તેમણે પરિણામોનું અર્થઘટન સાવધાનીથી કરવા જણાવ્યું.
યુનિવર્સિટી ઓફ ધ સનશાઇન કોસ્ટની ફિઝિયોલોજીનાં એસોસિયેટ પ્રોફેસર ડૉ. મિયા શૉમબર્ગે કહ્યું કે હોર્મોન થેરાપી મેનોપોઝ પછીના ઘણા ‘કૂદકા’નું કદ ઘટાડે છે. લેખકોએ સૂચવ્યું કે આ હાડકાં જેવી શારીરિક પ્રણાલી પર થેરાપીની રક્ષણાત્મક અસર હોઈ શકે છે.
આગળ શું
અભ્યાસના સારાંશ મુજબ લેખકો આ પદ્ધતિને તરુણાવસ્થા કે રોગની પ્રગતિ જેવા અન્ય જૈવિક તબક્કાઓ પર પણ લાગુ કરી શકાય તેમ માને છે. આ અભ્યાસનું એક સંબંધિત શીર્ષક ધરાવતું પ્રારંભિક સંસ્કરણ અગાઉ પ્રીપ્રિન્ટ તરીકે પણ મુકાયું હતું.
