- 15 સપ્ટેમ્બરથી 12 ઓક્ટોબર દરમિયાન હરિયાણામાં પરાળી સળગાવવાના બનાવોમાં 53.3% ઘટાડો
- ઉત્તર પ્રદેશમાં લગભગ 32% ઘટાડો; પંજાબમાં પણ થોડો ઘટાડો નોંધાયો
- મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં વધારો; વિશેષ કાર્ય યોજનાનો નિર્દેશ
- કેન્દ્રે અત્યાર સુધી 3.54 લાખથી વધુ મશીનો રાજ્યોને આપી
- બપોરે 3 વાગ્યા પછીના સેટેલાઇટ ગેપમાં ગ્રાઉન્ડ પેટ્રોલિંગ અને ફ્લાઇંગ સ્ક્વોડનો નિર્દેશ
પરાળી સળગાવવાના બનાવોમાં હરિયાણામાં 53.3% ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં વધારો થતાં કેન્દ્રે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. નવી દિલ્હીના કૃષિ ભવનમાં આ મુદ્દે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજાઈ.
કેન્દ્રીય કૃષિ અને કિસાન કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ અને કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને જલવાયુ પરિવર્તન મંત્રી ભૂપેન્દર યાદવે બેઠકની સહ-અધ્યક્ષતા કરી. બેઠકમાં દિલ્હી-એનસીઆર સહિત પંજાબ, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્ય પ્રદેશના કૃષિ મંત્રીઓ હાજર રહ્યા.
બંને મંત્રીઓએ કહ્યું કે કાપણી અને રબી વાવણી વચ્ચે સમય ઓછો છે. અધિકારીઓએ ફાઇલો છોડીને ખેતરોમાં કામ કરવું પડશે. જિલ્લા કલેક્ટરોને ઝડપી બેઠકો યોજવા અને કડક દેખરેખ રાખવા કહેવાયું છે.
પરાળી સમસ્યા નહીં, આવકનો સ્રોત
શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે માત્ર પરાળી ન સળગાવવાનો આદેશ પૂરતો નથી. ખેડૂતોને સસ્તો અને સરળ વિકલ્પ આપવો પડશે. પરાળી બાળવાથી હવા પ્રદૂષિત થાય છે અને જમીનના મિત્ર કીટક તથા પોષક તત્વો નષ્ટ થાય છે.
ખેતરમાં રહેલી પરાળમાંથી જૈવિક ખાતર બને છે. ખેતરની બહાર તેમાંથી બાયો-સીએનજી, બાયો-ઇથેનોલ, વીજળી અને ચારો બનાવી ખેડૂત વધારાની આવક મેળવી શકે છે, એમ તેમણે જણાવ્યું. સરકારનો હેતુ કાર્બન ક્રેડિટ જેવી તકોનો લાભ પણ ખેડૂતોને અપાવવાનો છે.
મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં તાત્કાલિક પગલાં
ચૌહાણે મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનને પ્રભાવિત જિલ્લા અને ગામોની ઓળખ કરીને તાત્કાલિક વિશેષ કાર્ય યોજના લાગુ કરવા કહ્યું. જે રાજ્યોમાં બનાવો ઘટ્યા છે, ત્યાં પણ ઢીલ ન રાખવા સૂચના આપી, કારણ કે કાપણીનો મોટો હિસ્સો હજુ બાકી છે.
મશીનો અંગે ચૌહાણે કહ્યું કે કેન્દ્રે અત્યાર સુધી 3.54 લાખથી વધુ ફસલ અવશેષ વ્યવસ્થાપન મશીનો આપ્યાં છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં 26,109 નવાં મશીનો આપવામાં આવ્યાં છે. બંધ પડેલાં જૂનાં મશીનોનું તાત્કાલિક સમારકામ કરાવવા કહેવાયું.
કસ્ટમ હાયરિંગ સેન્ટર્સ (CHC) સક્રિય કરવા અને નાના તથા સીમાંત ખેડૂતોને સસ્તા દરે મશીનો મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા પણ નિર્દેશ અપાયા.
ભંડોળ અને પંજાબને સૂચના
ફસલ અવશેષ વ્યવસ્થાપન (CRM) યોજના હેઠળ 2018-19થી 2025-26 દરમિયાન કેન્દ્રે રાજ્યોને રૂ. 4,266.47 કરોડ જારી કર્યા છે. ચાલુ વર્ષ 2026-27 માટે રૂ. 592.57 કરોડનું આવંટન નક્કી થયું છે, જેમાંથી રૂ. 430.87 કરોડ જારી થઈ ચૂક્યા છે.
| રાજ્ય | જારી રકમ (રૂ. કરોડ) |
|---|---|
| પંજાબ | 2,056.50 |
| હરિયાણા | 1,171.71 |
| ઉત્તર પ્રદેશ | 868.67 |
| મધ્ય પ્રદેશ | 59 |
ફાળવેલી રકમનો ધીમો ઉપયોગ થવા અંગે ચૌહાણે ચિંતા વ્યક્ત કરી. ખાસ કરીને પંજાબ સરકારને અગાઉ જારી રકમનું ઉપયોગિતા પ્રમાણપત્ર (UC) તાત્કાલિક મોકલવા કહેવાયું, જેથી આગામી હપ્તો અટક્યા વિના જારી થઈ શકે.
પરાળીના વિકલ્પો અને નિગરાની
સૂકાળગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પરાળીને ચારા તરીકે સુરક્ષિત સંગ્રહ કરીને પશુઓ સુધી પહોંચાડવાનો નિર્દેશ અપાયો. થર્મલ પાવર પ્લાન્ટમાં પરાળી પેલેટ્સની કો-ફાયરિંગ, કમ્પ્રેસ્ડ બાયો ગેસ (CBG) અને 2G બાયો-ઇથેનોલ પ્લાન્ટ સાથે ખેડૂતોની સીધી સપ્લાય ચેન જોડવા કહેવાયું. પુસા-44 જેવી લાંબો સમય લેતી જાતોને બદલે પુસા 2090 અને PR126 જેવી ટૂંકા ગાળાની જાતો અપનાવવા પ્રોત્સાહન અપાશે.
ભૂપેન્દર યાદવે પંજાબના સંગરૂર, તરનતારન, અમૃતસર, પટિયાલા અને ગુરદાસપુર તથા હરિયાણાના કૈથલ, કરનાલ, કુરુક્ષેત્ર, અંબાલા અને ફતેહાબાદમાં વિશેષ દેખરેખ રાખવા કહ્યું. પરાળી સળગાવવાના આંકડા CAQM અને CPCB સાથે જોડવા પણ તેમણે જણાવ્યું.
યાદવે કહ્યું કે ઉપગ્રહ આધારિત દેખરેખ પૂરતી નથી. બપોરે 3 વાગ્યા પછી સેટેલાઇટ પાસ ન હોય ત્યારે ગ્રાઉન્ડ પેટ્રોલિંગ અને ફ્લાઇંગ સ્ક્વોડ દ્વારા કડક નજર રાખવા જિલ્લા કલેક્ટરોને કહેવાયું.
