- દેશની દરિયાકાંઠાની 11,099 કિમી લંબાઈ સીવીડ ખેતી માટે અનુકૂળ
- PMMSY હેઠળ સીવીડ વિકાસના પ્રોજેક્ટ માટે ₹198.17 કરોડ મંજૂર
- 37,255 સીવીડ કલ્ચર રાફ્ટ અને 44,080 મોનોલાઇન યુનિટ માટે સહાય
- 2025માં સીવીડ ઉત્પાદન વધીને 82,728 ટન થયું
- મંડપમ ICAR-CMFRI કેન્દ્રને સીવીડ વિકાસ માટે શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્ર તરીકે નિયુક્ત કરાયું
કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગના સચિવ ડૉ. અભિલક્ષ લિખીએ તમિલનાડુના મુન્નૈકાડુ, મંડપમ કેમ્પ ખાતેના સીવીડ ખેતીના સ્થળની મુલાકાત લીધી. તેમણે ત્યાં સ્વ-સહાય જૂથો સાથે જોડાયેલા સીવીડ ખેડૂતો સાથે વાતચીત કરી.
મુલાકાતનો હેતુ સીવીડ ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવો, દરિયાકાંઠાની આજીવિકા મજબૂત કરવી અને સીવીડ મૂલ્ય શૃંખલાને ઝડપથી આગળ વધારવાનો હતો.
ખેડૂતો સાથે સંવાદ
એક દિવસ પહેલાં ડૉ. લિખીએ મંડપમ સ્થિત ICAR-CMFRI પ્રાદેશિક કેન્દ્ર ખાતે સીવીડ ખેતીની બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. બેઠકમાં ઉત્પાદન, મૂલ્યવર્ધન અને બજાર સાથે જોડાણ વધારવા અંગે ચર્ચા થઈ.
ખેડૂતોએ તમિલનાડુમાં અપનાવાતી મોનોલાઇન અને રાફ્ટ આધારિત પદ્ધતિઓ સમજાવી. તેમણે ખેતી, જાળવણી અને લણણીની કામગીરી પણ બતાવી.
ડૉ. લિખીએ મહિલા-નેતૃત્વવાળા સ્વ-સહાય જૂથોના યોગદાનની પ્રશંસા કરી. તેમણે સભ્યોને ઉત્પાદન વધારવા, વધુ ખેડૂતોને સંગઠિત ખેતી સાથે જોડવા અને સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવા કહ્યું. આ યોજનાઓમાં PMMSY અને PM-MKSSY સામેલ છે.
રાષ્ટ્રીય બેઠક અને યોજનાઓ
મંડપમ ખાતેની રાષ્ટ્રીય બેઠકમાં દરિયાકાંઠાના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, સંશોધન સંસ્થાઓ, તકનીકી એજન્સીઓ અને સીવીડ ક્ષેત્રના હિસ્સેદારો સામેલ થયા હતા. ડૉ. લિખીએ ભારતમાં સીવીડ ખેતીની મોટી સંભાવના પર ભાર મૂક્યો.
સંશોધન સંસ્થાઓએ દરિયાકાંઠાના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સીવીડ ખેતી માટે 384 યોગ્ય સ્થળ ઓળખ્યા છે. આ સ્થળો કુલ 24,707 હેક્ટર વિસ્તારમાં ફેલાયેલાં છે.
સચિવે જણાવ્યું કે PMMSY હેઠળ સીવીડ ખેતીને રોજગાર અને માછીમારો તથા દરિયાકાંઠાના સમુદાયોની આવક વધારવાની પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. વર્ષ 2020-25 દરમિયાન સીવીડ વિકાસના પ્રોજેક્ટ માટે ₹198.17 કરોડ મંજૂર થયા છે. તેમાં તમિલનાડુમાં સીવીડ પાર્ક સ્થાપવાનો પ્રોજેક્ટ પણ સામેલ છે.
સહાય હેઠળ 37,255 સીવીડ કલ્ચર રાફ્ટ અને 44,080 સીવીડ કલ્ચર મોનોલાઇન યુનિટની સ્થાપના માટે નાણાકીય મદદ આપવામાં આવી છે. બીજ બેંક, જાગૃતિ, તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે પણ સહાય અપાઈ છે.
બેઠકમાં સંયુક્ત સચિવ (દરિયાઈ મત્સ્યોદ્યોગ) ડૉ. સુરભી રાય, સંયુક્ત સચિવ (અંતર્દેશીય મત્સ્યોદ્યોગ) ગુંજન કૃષ્ણા, ICAR ના ઉપ મહાનિર્દેશક (મત્સ્ય વિજ્ઞાન) ડૉ. જે. કે. જેના અને નેશનલ ફિશરીઝ ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NFDB) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ડૉ. બિજય કુમાર બેહેરા હાજર રહ્યા. રાજ્યોના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગના અધિકારીઓ હાઇબ્રિડ મોડ દ્વારા જોડાયા.
ચર્ચામાં ઉદ્યોગ વિકાસ માટેની પ્રાથમિકતાઓ પર વિચાર થયો. તેમાં આંતર-એજન્સી સંકલન, વિકેન્દ્રિત બીજ બેંક, PMMSY પ્રોજેક્ટના અમલીકરણના પડકારો અને ઓફશોર સીવીડ ખેતીનો સમાવેશ થયો. તમિલનાડુ સીવીડ પાર્ક ઝડપથી કાર્યરત કરવા પર પણ ભાર મુકાયો.
ખોરાક, પશુઆહાર, ખાતર અને અન્ય મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનોમાં સીવીડના ઉપયોગ વધારવા પર પણ ચર્ચા થઈ. સચિવે ક્ષેત્રના લાંબા ગાળાના, ટકાઉ વિકાસ માટે રોડમેપ તૈયાર કરવાની વાત કરી.
સચિવે મંડપમ ICAR-CMFRI પ્રાદેશિક કેન્દ્રની પણ મુલાકાત લીધી. ત્યાં તેમણે સીવીડ ખેતીની નવી ટેક્નોલોજી અને પહેલો જોઈ. તેમણે સંશોધન અને ટેક્નોલોજી અપનાવવા અંગે વૈજ્ઞાનિકો સાથે વાતચીત કરી.
ઉત્પાદન અને વિકાસનો પાયો
બ્લૂ ઇકોનોમી પહેલ હેઠળ સીવીડ ખેતી અગ્રતાનું ક્ષેત્ર બની છે. તેના કારણે આજીવિકા, દરિયાકાંઠાના સમુદાયોનો વિકાસ અને દરિયાઈ આધારિત બાયો-ઇકોનોમીને વેગ મળે તેવી અપેક્ષા છે.
| વર્ષ | સીવીડ ઉત્પાદન (ટન) |
|---|---|
| 2015 | 18,890 |
| 2024 | 74,083 |
| 2025 | 82,728 |
મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગે ક્લસ્ટર આધારિત અભિગમ અપનાવ્યો છે. દેશભરમાં 34 મત્સ્ય ઉત્પાદન અને પ્રક્રિયા ક્લસ્ટર સૂચિત કરાયા છે. આ પગલાંનો હેતુ મૂલ્ય શૃંખલા મજબૂત કરવો, સ્પર્ધાત્મકતા સુધારવી અને નિકાસની સંભાવના વધારવાનો છે.
આ હેઠળ લક્ષદ્વીપને સીવીડ ક્લસ્ટર તરીકે સૂચિત કરાયું છે. ICAR-CMFRI પ્રાદેશિક કેન્દ્ર, મંડપમને સીવીડ વિકાસ અને સંશોધન માટે શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્ર તરીકે નિયુક્ત કરાયું છે. સંકલિત વિકાસ માટે આંતર-મંત્રાલય સમિતિ (IMC) અને ટેક્નિકલ એડવાઇઝરી કમિટી (TAC) પણ રચાઈ છે.
