- ટીબીના નવા કેસમાં 2015થી 2024 વચ્ચે 21% ઘટાડો
- વૈશ્વિક ઘટાડો 12%; ટીબીથી મૃત્યુમાં 28% ઘટાડો
- સારવાર કવરેજ 92%, વૈશ્વિક કવરેજ 78%
- 28.1 કરોડ તપાસ; 46,118 ગ્રામ પંચાયતો ટીબી-મુક્ત
- JOSH અભિયાન 11 રાજ્યો અને 55 જિલ્લામાં પાયલોટ ધોરણે શરૂ
ભારતમાં ટીબીના નવા કેસ 2015થી 2024 દરમિયાન 21% ઘટ્યા છે. વૈશ્વિક સ્તરે આ ઘટાડો 12% રહ્યો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના ગ્લોબલ ટ્યુબરક્યુલોસિસ રિપોર્ટ 2025 મુજબ આ આંકડા સામે આવ્યા છે.
સારવાર અને મૃત્યુમાં ઘટાડો
ભારતમાં સારવાર કવરેજ 92% છે, જ્યારે વૈશ્વિક કવરેજ 78% છે. ટીબીથી થતા મૃત્યુ આ જ સમયગાળામાં 28% ઘટ્યા છે.
ટીબી મુક્ત ભારત અભિયાન હેઠળ સારવાર સફળતા દર 90% સુધી પહોંચ્યો છે. વૈશ્વિક સરેરાશ 88% છે.
તપાસ અને ટેકનોલોજી
અભિયાન હેઠળ કુલ 28.1 કરોડ લોકોની તપાસ થઈ છે. 20 લાખ લોકોને ટીબી પ્રિવેન્ટિવ ટ્રીટમેન્ટ (TPT) આપવામાં આવી છે.
- હેન્ડહેલ્ડ યુનિટથી એક્સ-રે તપાસમાં 34 ગણો વધારો થયો છે.
- ટીબી મુક્ત ભારત એપ અને ‘ખુશી’ AI ચેટબોટ શરૂ કરાયાં છે.
- દવા-પ્રતિરોધક દર્દીઓ માટે ટૂંકી અને સલામત BPaLM સારવાર પદ્ધતિ લાગુ કરાઈ છે. તેનાથી સારવારનો સમયગાળો 6 મહિના થશે.
- 9,800થી વધુ ઝડપી મોલેક્યુલર ટેસ્ટિંગ સુવિધાઓ અને 107 કલ્ચર તથા ડ્રગ સસેપ્ટિબિલિટી લેબ કાર્યરત છે.
- 500થી વધુ AI-સક્ષમ હેન્ડ-હેલ્ડ છાતીના એક્સ-રે યુનિટ છે. વધુ 1,500 યુનિટ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને અપાશે.
સમુદાય અને JOSH અભિયાન
JOSH (Joint Squad for Health) અભિયાન યુવાનો અને સમુદાયોને જાગૃતિ, વહેલી તપાસ, સમયસર સારવાર અને સારવાર પૂર્ણ કરવા માટે જોડે છે. કલંક દૂર કરવા પર પણ ભાર અપાયો છે.
13 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ 11 રાજ્યોના 55 જિલ્લામાં પાયલોટ ધોરણે JOSH ટીમો શરૂ થઈ. દરેક ટીમમાં MY Bharat સ્વયંસેવકો, NCC કેડેટ અને એક વર્ગ-1 અધિકારી છે.
નિક્ષય મિત્ર તરીકે 5.7 લાખ નવા લોકો જોડાયા છે. 46,118 ગ્રામ પંચાયતોને ટીબી-મુક્ત પ્રમાણપત્ર મળ્યું છે.
નિક્ષય પોષણ યોજના હેઠળ દરેક નોંધાયેલા ટીબી દર્દીને દર મહિને રૂ. 1,000ની આર્થિક મદદ મળે છે. એપ્રિલ 2018થી અત્યાર સુધીમાં 1.38 કરોડ લાભાર્થીઓના બેંક ખાતામાં રૂ. 4,454.68 કરોડ સીધા જમા થયા છે.
લક્ષણો દેખાય તો ટોલ-ફ્રી નિક્ષય સંપર્ક હેલ્પલાઇન 1800-11-6666 પર સંપર્ક કરી શકાય છે. ટીબીનું નિદાન અને સારવાર સરકારી કેન્દ્રોમાં મફત છે. 13 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં દેશમાં 1,87,250 આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો કાર્યરત છે.
